Israël bouwt galg voor Palestijnse gevangenen
Minister Ben-Gvir toonde in een video de bouw van een afdeling voor terdoodveroordeelden, met een galg en kijkhokjes voor nabestaanden van slachtoffers. De doodstrafwet waar de ruimte voor is bedoeld, geldt alleen via militaire rechtbanken. Er is nog geen doodvonnis uitgesproken.
De Israëlische minister van Nationale Veiligheid Itamar Ben-Gvir heeft laten zien dat er in een gevangenis in het midden van Israël een afdeling voor terdoodveroordeelden wordt gebouwd. In een video van zijn ministerie loopt hij door de bouwplaats en zegt hij dat daar een galg komt. Welke gevangenis het is, maakte hij niet bekend.
In het complex komen volgens hem ook kijkhokjes, waar nabestaanden van slachtoffers een voltrekking kunnen bijwonen. Wanneer de afdeling klaar is, zei hij niet. De video verscheen op 18 augustus, en Ben-Gvir noemde het uitvoeren van wat hij had beloofd.
Er is op dit moment nog geen enkel doodvonnis uitgesproken. De ruimte wordt dus gebouwd voordat er een veroordeelde is.
De wet van 30 maart
De wet waar Ben-Gvir zich op beroept, nam de Knesset op 30 maart aan met 62 stemmen voor en 48 tegen. Premier Benjamin Netanyahu kwam naar de zaal om zelf voor te stemmen. Voor Ben-Gvir, die de doodstraf al jaren op zijn programma heeft staan, was het de belangrijkste overwinning van zijn ministerschap.
De wet werkt via de militaire rechtbanken die Palestijnen uit de bezette Westelijke Jordaanoever berechten. Wie daar wordt veroordeeld voor een als terreur aangemerkte doding, krijgt de doodstraf als standaardvonnis, ook als het openbaar ministerie er niet om vraagt. Rechters mogen alleen levenslang opleggen bij niet nader omschreven bijzondere redenen. Gratie is uitgesloten en een vonnis moet binnen negentig dagen worden voltrokken.
Voor Israëliërs, die voor gewone rechtbanken komen, geldt een andere lat. Daar kan de doodstraf alleen bij een doding met het oogmerk het bestaan van de staat Israël te ontkennen. Human Rights Watch schreef op 31 maart dat de wet erop is gericht Palestijnse gedetineerden sneller en met minder toetsing te doden, en dat een doodvonnis tegen een kolonist die een Palestijn doodt langs deze weg vrijwel uitgesloten is.
Vier speciale rapporteurs van de Verenigde Naties noemden de wet op 2 april een ernstige escalatie van de discriminerende onderdrukking van Palestijnen, en vroegen om intrekking.
Een tweede wet voor de verdachten van 7 oktober
Omdat die maartwet niet met terugwerkende kracht geldt, kwam er op 11 mei een tweede. De Knesset nam die aan met 93 stemmen voor en geen enkele tegen, een zeldzaam brede meerderheid.
Die wet richt een speciaal militair tribunaal op voor de ongeveer driehonderd Palestijnen die tijdens de aanval van 7 oktober 2023 in Israël werden opgepakt en sindsdien vastzitten. Het tribunaal kan de doodstraf opleggen bij gewone meerderheid van de rechters, en veroordeelden zijn uitgesloten van toekomstige gevangenenruil.
De zittingen worden live uitgezonden. De rechters mogen daarnaast afwijken van bewijsregels en procedurele waarborgen om de processen sneller te laten verlopen. Critici spreken daarom van showprocessen.
Cijfers uit de wetteksten, de Knesset-stemmingen en tellingen van Palestijnse gevangenenorganisaties.
Terroristen verdienen maar één ding: de dood door ophanging.
Dat zei Ben-Gvir bij de aankondiging. Drie dagen eerder had hij in een podcast van een vrijgelaten Israëlische gijzelaar gezegd dat hij de wereld op zijn kop zou zetten om executies mogelijk te maken.
Eén voltrokken doodvonnis in de geschiedenis
Israël heeft in zijn bestaan één keer iemand opgehangen op vonnis van een gewone rechtbank: de nazi-oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann, in 1962. Sindsdien is de doodstraf in de praktijk niet meer gebruikt.
Ben-Gvir zelf is een aanhanger van rabbijn Meir Kahane, wiens partij Kach in 1994 door Israël als terroristische organisatie werd verboden. Een rechtbank in Jeruzalem veroordeelde hem in 2007 voor racistische opruiing en steun aan een terroristische organisatie. Netanyahu maakte hem in december 2022 verantwoordelijk voor de politie en het gevangeniswezen.
Wie er in de gevangenissen zitten
Volgens een gezamenlijke telling van de Palestijnse commissie voor gedetineerden, de Palestijnse gevangenenvereniging en de mensenrechtenorganisatie Addameer zaten er begin april ruim 9.600 Palestijnse en Arabische gevangenen vast in Israël.
Ruim duizend Gazanen zitten zonder aanklacht vast onder de wet op onwettige strijders, meldde de Amerikaanse omroep NPR eind mei. De Israëlische mensenrechtenorganisatie B Tselem telde in januari minstens vierentachtig Palestijnen die sinds oktober 2023 in Israëlische gevangenschap zijn gestorven.
Directeur Yuli Novak van die organisatie sprak over gevangenissen die zijn veranderd in een netwerk van martelkampen. Het Rode Kruis krijgt nog altijd geen toegang tot Israëlische gevangenissen, en volgens de Palestijnse commissie zitten gevangenen tot duizend dagen in isolatie.
Abdullah al-Zaghari, voorzitter van de Palestijnse gevangenenvereniging, noemde de voorbereidingen voor executies een misdaad tegen de menselijkheid en riep op tot internationaal ingrijpen.
De reacties uit het buitenland
De uitspraken van Ben-Gvir van vorige week leidden al tot scherpe reacties. De Duitse regering noemde ze onaanvaardbaar, Frankrijk sprak van ondraaglijk en onmenselijk, en de woordvoerder van VN-chef António Guterres noemde ze afschuwelijk, ontmenselijkend en gevaarlijk. De Palestijnse Autoriteit veroordeelde de doodstrafwet eerder al.
Op de achtergrond loopt de oorlog in Gaza door. Het ministerie van Gezondheid daar houdt het aantal doden sinds oktober 2023 op ruim 73.000, met meer dan 174.000 gewonden, en telt sinds het staakt-het-vuren van 10 oktober vorig jaar nog ruim 1.200 doden. Die cijfers zijn niet onafhankelijk te controleren.
Bij het Internationaal Gerechtshof loopt daarnaast de zaak waarin Zuid-Afrika Israël beschuldigt van genocide in Gaza. Israël wijst die beschuldiging van de hand. Een eindoordeel is er nog niet.
Wat er nu gebeurt, hangt aan de eerste rechtszaak. Zolang geen rechter een doodvonnis uitspreekt, blijft de afdeling in aanbouw wat ze is: een politiek signaal in beton.
Maartje Vos
Maartje is hoofdredacteur van Nieuws.co en schrijft over politiek, klimaat en openbaar bestuur.
