Koopkracht daalt in 2027 voor het eerst
Het CPB rekent voor volgend jaar op min 0,3 procent, de eerste daling in jaren. De cao-lonen blijven boven de inflatie, dus het verlies komt van de prijzen en van het kabinetsbeleid zelf. Vrijdag moet de begroting klaar zijn.
Voor het eerst in jaren rekent het Centraal Planbureau op een koopkrachtdaling. In 2027 gaat het middelste huishouden er 0,3 procent op achteruit. Dit jaar is er nog een plus van 0,6 procent.
Wat die cijfers bijzonder maakt, is niet de omvang. Drie tienden van een procent is voor een gemiddeld gezin een paar tientjes per maand. Het gaat om de richting, en om waar de daling vandaan komt.
De lonen zijn het probleem niet
Dat is namelijk niet de loonstrook. De cao-lonen stijgen dit jaar met 4,2 procent en volgend jaar met 3,8 procent, en dat is in beide jaren meer dan de inflatie. Reëel gaat het loon dus vooruit.
Toch zakt de koopkracht. Dat komt door twee andere dingen: de prijzen, met energie als grootste post, en het beleid van het kabinet zelf.
Mediane koopkracht: wat het CPB verwachtte en wat het nu verwacht
- 2026 nu
- +0,6%in april was dit nog +1,4%
- 2027 nu
- −0,3%in april was dit nog 0,0%
- Cao-lonen 2027
- +3,8%nog steeds boven de inflatie
- Mensen in armoede
- 470.000raming voor 2027, tegen 460.000 nu
In april zag het er nog anders uit
De bijstelling laat zien hoe snel dit beeld veranderde. In april rekende het planbureau voor dit jaar nog op 1,4 procent koopkrachtgroei en voor 2027 op nul. In augustus werd dat 0,6 procent en min 0,3 procent.
Voor dit jaar is dus meer dan de helft van de verwachte vooruitgang verdampt in vier maanden. Dat is geen kleine correctie in de marge.
Twee maatregelen van het kabinet zelf
Het opvallende is dat de regering een deel van de daling zelf veroorzaakt. Twee maatregelen komen in 2027 aan.
Wat de koopkracht in 2027 drukt
| Maatregel | Wat het oplevert | Hoe je het merkt |
|---|---|---|
| Vrijheidsbijdrage voor defensie | 1,5 miljard in 2027, structureel 3,4 miljard | de belastingschijven stijgen minder hard dan de inflatie |
| Hoger eigen risico in de zorg | lagere premie als tegenhanger | je betaalt meer zelf zodra je zorg nodig hebt |
| Hogere energieprijzen | geen maatregel, maar de grootste post | inflatie blijft rond drie procent |
Die vrijheidsbijdrage verdient uitleg, want het is geen nieuwe belasting met een eigen tarief. Normaal schuiven de belastingschijven jaarlijks mee met de inflatie, zodat je niet meer belasting betaalt puur omdat alles duurder werd. In 2027 en 2028 schuiven ze minder ver mee.
Het gevolg: een groter deel van je inkomen valt in een hoger tarief, terwijl je er in echte koopkracht niets bij hebt gekregen. Het levert de staat 1,5 miljard euro op in 2027 en vanaf 2028 structureel 3,4 miljard, bestemd voor defensie.
Je betaalt meer belasting zonder dat je meer verdient. Dat is de hele werking van de vrijheidsbijdrage.
Armoede loopt weer op
Onder de gemiddelden zit een tweede beweging. Dit jaar zakt het aandeel mensen in armoede nog, van 3,0 procent in 2025 naar 2,6 procent, ongeveer 460.000 mensen. Voor 2027 raamt het planbureau een lichte stijging, naar rond 470.000.
Dat is de kant van het verhaal die in een mediaan wegvalt. Het middelste huishouden verliest een paar tientjes, maar aan de onderkant gaat het om de vraag of de rekeningen nog passen.
Het CPB zelf: doe niet aan generieke steun
De verleiding voor het kabinet is duidelijk: op Prinsjesdag een pakket presenteren dat de min wegwerkt. Het planbureau waarschuwt daar zelf tegen. Steun hoort volgens het CPB vooral tijdelijk en gericht te zijn, want generiek beleid is inefficiënt en kan bovendien de energietransitie vertragen.
Directeur Pieter Hasekamp zei het scherper: steun voor alle huishoudens is niet nodig. Zijn alternatief is geld naar isolatie, want dat verlaagt de energierekening blijvend in plaats van één jaar.
Dat is een ongemakkelijk advies voor een kabinet dat over drie weken met een verhaal moet komen. Isoleren helpt pas over jaren, een tegemoetkoming is volgende maand zichtbaar op de rekening.
Cijfers uit de augustusraming van het Centraal Planbureau voor de Macro Economische Verkenning 2027.
Vrijdag is de deadline
Politiek staat de klok aan. De begroting moet vrijdag 28 augustus klaar zijn, daarna gaat hij naar de Raad van State, en op dinsdag 15 september komt de Miljoenennota op Prinsjesdag.
Alleen heeft het kabinet-Jetten geen meerderheid. Sinds 17 augustus zit de kabinetstop aan tafel met de fractievoorzitters van PRO, JA21, ChristenUnie, SGP, 50Plus en Volt, om per partij te zien wat er aan steun te halen is.
ChristenUnie en 50Plus zeiden na hun gesprek dat het kabinet niet hoeft te kiezen tussen links of rechts. 50Plus-leider Struijs opperde een derde weg: gewoon doorgaan als minderheidskabinet en per voorstel een meerderheid zoeken, in de Tweede en de Eerste Kamer.
Ondertussen ligt de vrijheidsbijdrage al op de onderhandelingstafel. De ChristenUnie signaleerde dat het kabinet die maatregel wil aanpassen, en dat is precies de post waarmee je een koopkrachtplaatje kunt bijsturen zonder nieuw geld te vinden.
Waar het op neerkomt
Prinsjesdag wordt de eerste grote test voor premier Rob Jetten. De cijfers zijn niet dramatisch: de economie groeit, de lonen stijgen harder dan de prijzen, de werkloosheid is laag.
Maar het kabinet moet uitleggen waarom de koopkracht dan toch daalt, en het eerlijke antwoord bevat twee eigen maatregelen. Dat is een moeilijker verhaal dan een crisis van buiten, zoals bij de energieprijzen van een paar jaar terug. Wat een huishouden zelf kan doen aan die energierekening, blijft daarbij de meest concrete route.
Sander de Groot
Sander is econoom en schrijft voor Nieuws.co over de economie, de beurs en het bedrijfsleven.
