Oceanen nog nooit zo warm gemeten

De oceanen zijn warmer dan ze ooit in een julimaand waren. Het zeewater buiten de poolgebieden kwam vorige maand gemiddeld uit op 20,96 graden, meet de Europese klimaatdienst Copernicus. Het vorige julirecord stond op 20,89 graden, uit 2023.

Wat de reeks bijzonder maakt is niet die ene maand, maar de aaneenschakeling. Sinds 19 juni is elke afzonderlijke dag warmer dan diezelfde datum ooit eerder was. Op 31 juli kwam de dagwaarde op 21,05 graden, dicht bij het absolute record van 21,09 graden uit maart 2024.

Maandrecord gebroken, dagrecord net niet

Julimaand 2026: 20,96 gradenwereldgemiddeld, warmste julimaand ooit
Vorige julirecord: 20,89 gradenwereldgemiddeld, stond sinds juli 2023
31 juli 2026: 21,05 gradenwereldgemiddeld op een dag, net onder het record
Hoogste dagwaarde: 21,09 gradenwereldgemiddeld, in maart 2024

Let op: dit zijn wereldgemiddelden over alle zeeen buiten de poolgebieden, niet de temperatuur op een strand. Boven het gemiddelde over een hele maand, onder de hoogste waarde op een enkele dag. Juli 2026 verbrak het maandrecord; de warmste dag van deze zomer bleef vier honderdsten onder de dagwaarde van maart 2024. De schaal begint bij 20,5 graden, anders zijn de verschillen niet te zien. Bron: Copernicus Climate Change Service, metingen tot en met juli 2026

Een gemiddelde, geen strandthermometer

Belangrijk bij die getallen: het gaat om het gemiddelde van alle zeeen tussen zestig graden noord en zestig graden zuid, van poolzee tot tropen bij elkaar opgeteld. Een verschuiving van een tiende graad in dat gemiddelde is enorm, want er zit een oppervlak van honderden miljoenen vierkante kilometers achter.

Op een enkele plek wordt het water veel warmer. Bij Mallorca werd deze zomer 33,02 graden gemeten, en het lokale wereldrecord staat op 38,4 graden: dat las een NOAA-boei in Manatee Bay in Florida af op 24 juli 2023, in ondiep water. Zulke pieken zeggen iets over die plek, het wereldgemiddelde zegt iets over het systeem.

Waar dat wereldgemiddelde over gaat

De grens van het gemiddelde: 60 graden noord en 60 graden zuid
Losse metingen, veel warmer dan het gemiddelde

Het wereldgemiddelde telt alle zeeen tussen zestig noord en zestig zuid mee, van de Noordzee tot de evenaar. Daardoor blijft het rond de eenentwintig graden, terwijl het water op een enkele plek tot bijna veertig graden komt. Bron: Natural Earth (landcontour) · metingen: Copernicus, NOAA en het VLIZ

Twee dingen tegelijk

Achter die cijfers zitten twee oorzaken die elkaar versterken. De eerste is de opwarming zelf: de oceaan neemt het grootste deel van de extra warmte op die door broeikasgassen wordt vastgehouden. Dat gaat traag en het gaat door, ook in jaren zonder uitschieters.

Lees ookMegadroogte dwingt VS tot forse waterbeperking

De tweede is El Nino, het natuurlijke patroon waarbij het water in de tropische Stille Oceaan opwarmt. Die is nu bezig sterker te worden, en volgens meteorologen kan het de zwaarste worden in ruim een eeuw. De Amerikaanse weerdienst NOAA schat de kans dat hij tot het vroege voorjaar van 2027 aanhoudt op 97 procent.

Het effect van zo n El Nino is meestal het grootst rond december. Dat betekent dat de piek nog moet komen, boven op een oceaan die al recordwarm is.

De metingen op een rij

20,96Graden in juliGemiddeld zeewater buiten de poolgebieden

21,09Graden, het absolute recordGemeten in maart 2024

19 juniSinds die dagIs elke dag warmer dan die datum ooit was

16,90Graden in de luchtWereldgemiddelde in juli, 1,47 graden boven 1850 tot 1900

97%Kans dat El Nino aanhoudtTot het vroege voorjaar van 2027, schat de NOAA

144Dagen mariene hittegolfAan de Belgische Noordzeekust, eind juni

De zeewater- en luchtcijfers komen van Copernicus, de El Nino-verwachting van de NOAA.

Dichtbij is het ook te meten

De Noordzee doet mee. Aan de Belgische kust liep eind juni al 144 dagen achtereen een mariene hittegolf, en tussen 25 en 27 juni lag de temperatuur daar 3,1 graden boven normaal. In het westen van de Middellandse Zee ging het lokaal om acht graden erboven, en bij Mallorca werd 33,02 graden gemeten.

Lees ookFrankrijk en Spanje vrezen nieuwe hittegolf

Voor het zeeleven is dat geen detail. Warm water bevat minder zuurstof, plankton sterft massaal af, koudwatervissen als kabeljauw trekken weg en inktvissen nemen hun plek in. Koraal verbleekt, en door verzuring krijgen dieren met een kalkskelet het extra moeilijk.

Man waadt met zijn slippers in de hand door een straat die tot kniehoogte onder water staat, met huizen en elektriciteitspalen eromheen — Een El Nino verplaatst regen: waar het normaal droog is valt het water met bakken, en waar het normaal regent blijft het uit. Dit is het beeld dat eerdere El Nino-jaren in Zuid-Amerika opleverden.

Wat een warme oceaan met het weer doet

Een warme zee is een energievoorraad. Stormen die eroverheen trekken krijgen meer brandstof, er verdampt meer water en dat komt ergens weer naar beneden. Daarmee stijgt de kans op extreme buien en overstromingen, terwijl elders juist de regen wegblijft, zoals in het Amerikaanse Westen waar de droogte al twintig jaar aanhoudt.

De zee verliest daarnaast haar rol als koeling. Water dat zelf al warm is, haalt de scherpte niet meer van een hittegolf op het land. Dat is precies wat deze zomer in Zuid-Europa te zien was.

Voor Nederland betekent een warme oceaan vooral vochtiger weer: meer regen in het najaar en de winter, en stormen met meer kracht erachter. De zomerse kant daarvan hebben we deze maanden al gezien, met branden in Frankrijk en Spanje.

Waar dit heen gaat

Als de El Nino inderdaad doorzet, wordt 2026 waarschijnlijk warmer dan 2024, het huidige recordjaar. De echte kou van het verhaal zit in de traagheid: de warmte die de oceaan nu opneemt, geeft hij pas jaren later weer af.

Dat maakt het lastige aan deze cijfers. Een recordmaand is nieuws van een dag, maar de gevolgen ervan verdelen zich over een decennium: hogere zeespiegel, minder vis, zwaardere buien en hittegolven die langer blijven hangen.