Koeweit pakt journalisten hun paspoort af

Koeweit gebruikt het staatsburgerschap als straf voor journalistiek. Dat is de conclusie die zich opdringt uit de zaken die het Committee to Protect Journalists deze maand op een rij zette: sinds april zijn drie journalisten hun Koeweitse nationaliteit kwijtgeraakt, en in juli werd een politiek commentator opgepakt na een optreden op televisie.

De bekendste van de drie is Ahmed Shihab-Eldin, Amerikaans-Koeweits journalist van Palestijnse afkomst. Hij werkte voor PBS, The Huffington Post, The New York Times, Vice en Al Jazeera English, presenteerde het gespreksprogramma The Stream en was tot 2020 hoofdpresentator bij AJ+. Sinds december vorig jaar geeft hij les aan de universiteit van Bari.

Beelden van een neergestort vliegtuig

Shihab-Eldin was in Koeweit op familiebezoek toen de oorlog met Iran eind februari begon. Hij deelde nieuwsberichten over die oorlog en plaatste openbaar beschikbaar beeld van een Amerikaans gevechtsvliegtuig dat was neergestort op een Amerikaanse luchtmachtbasis in het land. Op 2 maart stopte hij met plaatsen. Een dag later werd hij opgepakt.

De aanklachten waren het verspreiden van valse informatie, schade aan de nationale veiligheid en misbruik van zijn mobiele telefoon. Volgens zijn advocaten werd hij eerst zonder contact met zijn familie vastgehouden in twee verhoorlocaties en daarna overgebracht naar de centrale gevangenis van Koeweit. Zij spreken van herhaalde, ernstige schendingen van zijn grondrechten.

Op 23 april sprak een rechter hem vrij van de eerste aanklacht. Voor de andere twee sprak de rechter geen straf uit, maar legde een belofte van goed gedrag op voor zes maanden, zonder borg. Volledig vrijgepleit is hij dus niet: het openbaar ministerie ging tegen de vrijspraak in beroep, en zijn advocaten procederen tegen de rest.

Zes dagen later het paspoort

Op 29 april verscheen in het staatsblad dat zijn Koeweitse nationaliteit was ingetrokken. Zijn twee zussen raakten die op dezelfde dag kwijt. Hij heeft nog het Amerikaanse staatsburgerschap, maar wie in Koeweit geboren familie heeft en er zijn leven opbouwde, verliest met een nationaliteit ook het recht om terug te komen.

In juli volgden er twee. Bij Emiri-decreet nummer 121 raakten blogger Mansoor al-Muhareb en freelancejournalist Abdullah al-Saleh, beiden in ballingschap, hun nationaliteit kwijt. Al-Muhareb noemde het een harde vergeldingsmaatregel, bedoeld om hen te onderdrukken en van hen een voorbeeld te maken voor de rest van de Koeweitse samenleving. In dezelfde maand werd politiek commentator Mohammed Saleh al-Sabti opgepakt, nadat hij op de Saoedische zender Al-Arabiya over Iran had gesproken.

Nationaliteit als politiek wapen

Deze zaken staan niet los van elkaar. Koeweit haalt sinds oktober 2024 op grote schaal paspoorten in. In 2025 raakten bijna 50.000 mensen hun nationaliteit kwijt. In juni van dit jaar kwamen er in één ronde ruim 2.100 bij, en op 13 augustus nog dertig.

Dat gebeurt in een land waar de eigen burgers al een minderheid vormen: ongeveer anderhalf miljoen op 4,5 miljoen inwoners. De regering zegt dat het om een controle van de nationaliteitsdossiers gaat en dat niemand daarvan is uitgezonderd.

Twee dagen geleden zette het kabinet nog een stap. Het keurde een wetswijziging goed die genaturaliseerde Koeweiti hun politieke rechten afneemt: geen stemrecht, niet verkiesbaar en niet benoembaar in gekozen organen. Dezelfde wijziging verbreedt de gronden om een nationaliteit in te trekken, ook voor familieleden. Emir Sjeik Meshal moet het voorstel nog bekrachtigen.

Waarom dit verder reikt dan Koeweit

Een journalist doden en een journalist staatloos maken zijn niet hetzelfde. Wat ze delen, is het doel: de bron van het bericht uitschakelen in plaats van het bericht weerleggen. In Koeweit gaat het bovendien om beeld dat al openbaar was, van een toestel dat op een basis in het land zelf neerstortte.

Voor de Golfregio kwam die verharding met de oorlog tegen Iran, die eind februari begon. Voor de pers in de regio betekent het dat er weer een middel bijkomt naast de bekende: geen visum, geen accreditatie, geen toegang, zoals in Gaza, waar Israël de buitenlandse pers al bijna drie jaar buiten houdt.

Shihab-Eldin is vrij en geeft les in Italië. Het beroep van het openbaar ministerie loopt nog, en zijn paspoort komt niet vanzelf terug.