Kanker bij jongeren verdubbeld sinds 1987
Darmkanker onder mensen jonger dan vijftig is in vijfendertig jaar meer dan verdubbeld. Onderzoekers wijzen nu naar een gifstof van darmbacteriën die al in de kinderjaren schade aanricht, jaren voordat iemand klachten krijgt.
Amerikaanse kankerregistraties laten een curve zien waar oncologen al jaren naar kijken zonder hem te kunnen verklaren. In 1987 kregen 4,5 op de 100.000 mensen onder de vijftig darmkanker. In 2022 waren dat 9,4 op de 100.000. Meer dan een verdubbeling.
De stijging zit vooral bij de jongste groepen. Bij twintigers tot dertig jaar komt er elk jaar 5,2 procent bij, bij dertigers 3 procent, bij veertigers 1,5 procent. In de leeftijdsgroep van vijftien tot negenendertig jaar nam het aantal gevallen tussen 1987 en 2022 met 47,5 procent toe.
Een ander cijfer is nog belangrijker. Wie in de jaren negentig geboren is, loopt minstens vier keer zoveel risico als iemand uit de jaren zestig. Het risico blijkt dus vast te liggen per geboortejaar, niet per kalenderjaar. De curve begint te stijgen in 1987 en versnelt vanaf 2013 naar 3 procent per jaar.
Hoe snel darmkanker bij jongeren toeneemt
- 1987
- 4,5 per 100.000laagste punt, mensen onder de vijftig
- 2022
- 9,4 per 100.000meer dan een verdubbeling
- 15 tot 39 jaar
- plus 47,5%toename tussen 1987 en 2022
- Geboren in de jaren 90
- 4x het risicovergeleken met een cohort uit de jaren 60
Een bacterie die vroeg toeslaat
Een internationaal team onder leiding van Ludmil Alexandrov van de University of California San Diego publiceerde in Nature een vondst die de curve voor het eerst verklaart. De onderzoekers lazen 981 darmtumoren uit elf landen uit. Bepaalde stammen darmbacteriën maken een gifstof die colibactine heet. Die stof beschadigt dna en laat daarbij een herkenbare vingerafdruk achter, twee mutatiepatronen die onderzoekers SBS88 en ID18 noemen.
Die patronen komen 3,3 keer zo vaak voor bij patiënten die voor hun veertigste de diagnose kregen als bij patiënten boven de zeventig. Ze zijn verantwoordelijk voor ongeveer 15 procent van de mutaties in het APC-gen, de vroegste schakel in het ontstaan van darmkanker.
De onderzoekers konden ook vaststellen wanneer de schade is aangericht: in de eerste tien levensjaren. Bacteriën koloniseren de darm van een kind, de gifstof schrijft mutaties in het dna, en dertig jaar later verschijnt de tumor.
Ultraverwerkt eten telt mee
In november publiceerde JAMA Oncology een studie onder 29.105 verpleegkundigen die vierentwintig jaar lang gevolgd werden. Vrouwen met de hoogste inname van ultraverwerkt eten, gemiddeld tien porties per dag, hadden 45 procent meer kans op poliepen die aan darmkanker voorafgaan dan vrouwen met de laagste inname, gemiddeld drie porties. Het verband loopt vrijwel recht: meer porties, meer risico.
Obesitas verklaart volgens een analyse van jonge darmkankerpatiënten ongeveer 13 procent van de gevallen. Ook microplastics en hormoonverstorende stoffen als PFAS en BPA staan op de lijst van verdachten, maar daar is het bewijs dunner.
En de coronavaccins?
Rond twee bevolkingsstudies ontstond dit jaar veel discussie. Ze worden vaak samen genoemd, als 8,7 miljoen mensen die samen een patroon laten zien. Bij elkaar opgeteld klopt dat aantal. Het patroon niet.
Zuid-Korea: het tijdschrift trok aan de bel
De eerste studie komt uit Zuid-Korea en keek naar 8.407.849 mensen in de nationale zorgverzekeringsdatabase. Na een jaar zagen de onderzoekers meer gevallen van schildklierkanker, maagkanker, longkanker en prostaatkanker bij gevaccineerden.
Een maand na publicatie plaatste het tijdschrift Biomarker Research een officiële waarschuwing bij het artikel. Daar was een rij redenen voor. Het kankercijfer in de onderzoeksgroep lag op 40,78 per 10.000, terwijl het Koreaanse landelijke gemiddelde 52,46 per 10.000 is. Een afwijking van 22 procent naar beneden, wat betekent dat de groep niet representatief was voor de bevolking.
Daarnaast kregen de twee groepen een verschillende startdatum. Gevaccineerden werden geteld vanaf hun prikdatum, niet-gevaccineerden vanaf 1 januari 2022. Daarmee vergelijk je twee groepen in verschillende kalenderperiodes, die elk hun eigen achtergrondrisico op kanker hebben, nog voordat een vaccin in beeld komt. Verder maakten de onderzoekers dertig vergelijkingen zonder statistische correctie, waardoor de kans op toevalstreffers oploopt.
Tumoren groeien in jaren, niet in maanden
En dan het punt waar oncologen over vallen: een vaste tumor die binnen een jaar ontstaat, past niet bij wat er over kankergroei bekend is. Vaste tumoren doen daar jaren tot decennia over. Wie binnen twaalf maanden meer kanker vindt bij mensen die vaker bij een arts kwamen, heeft waarschijnlijk beter gezocht in plaats van meer veroorzaakt. Een commentaar in Frontiers in Public Health noemde het bewijs van lage kwaliteit en adviseerde het niet te gebruiken voor beleid.
Dat patroon is niet uniek voor deze discussie. Onderzoekers die in npj Science of Food de wereldwijde sterfte aan alcoholgerelateerde leverkanker in kaart brachten, zagen een daling tussen 2016 en 2019 omslaan in een stijging tussen 2020 en 2023. Hun verklaring: uitgestelde screening, latere diagnoses en vertraagde behandeling tijdens de pandemie. Een snelle nieuwe oorzaak noemen ze biologisch onaannemelijk, omdat leverkanker zich over decennia ontwikkelt. De studie werkt met modelschattingen en niet met individuele patiëntgegevens, wat de zeggingskracht beperkt.
Pescara: minder doden, meer opnames
De tweede studie volgde de hele bevolking van de Italiaanse provincie Pescara, 296.015 inwoners vanaf elf jaar, van juni 2021 tot december 2023. Van hen was 16,6 procent niet gevaccineerd, 83,3 procent kreeg minstens een prik en 62,2 procent minstens drie. De uitkomsten staan in het EXCLI Journal.
Gevaccineerden werden vaker opgenomen met kanker, met een verhoudingsgetal van 1,23. Maar in diezelfde groep lag het aantal sterfgevallen duidelijk lager, om welke oorzaak dan ook. En het kankerverband was alleen zichtbaar bij mensen zonder eerdere corona-infectie, en draaide om zodra de onderzoekers minstens twaalf maanden tussen prik en ziekenhuisopname eisten.
Dat omdraaien is het beslissende detail. Het is precies wat je ziet bij een tumor die er al zat en eerder werd opgemerkt. Bij een tumor die door de prik zou zijn ontstaan, zou het verband juist sterker worden als je verder vooruitkijkt, niet zwakker. De auteurs schrijven zelf dat ze niet konden uitrekenen hoe zwaar het effect meeweegt dat gezondere mensen zich vaker laten vaccineren, en noemen hun uitkomsten onvermijdelijk voorlopig.
Wat de twee studies vonden, en wat er overbleef
| Studie | Eerste uitkomst | Wat er daarna gebeurde |
|---|---|---|
| Zuid-Korea, 8.407.849 mensen | Meer kanker na een jaar | Tijdschrift plaatste een waarschuwing; groep niet representatief |
| Pescara, 296.015 inwoners | Meer opnames met kanker | Verband draaide om na twaalf maanden; minder sterfgevallen |
| Amerikaans leger, 1,3 miljoen | Meer lymfeklierkanker vanaf 2021 | Officiële cijfers bleven vlak tot 2022 |
Losse gevallen, geen patroon
Ook cijfers van het Amerikaanse leger, vaak aangehaald in dit verband, wijzen niet die kant op. Het aantal gevallen van non-hodgkinlymfoom onder actief dienend personeel daalde tussen 2017 en 2019 en bleef daarna stabiel op ongeveer 2,5 per 100.000, dwars door de hele vaccinatiecampagne heen. De stijging naar ongeveer 3,25 begint pas in 2022. De militaire gezondheidsdienst noemt de aantallen laag.
Een overzichtsstudie in Oncotarget bracht in januari alles bij elkaar wat er gepubliceerd is: 69 publicaties, waarvan 66 losse casusbeschrijvingen over 333 patiënten uit zevenentwintig landen. De auteurs noemen mogelijke mechanismen, van ontstekingsstoffen die de afweer tijdelijk verzwakken tot restjes dna uit het productieproces. Vervolgens schrijven ze er zelf bij dat geen enkele studie heeft aangetoond dat een coronavaccin een tumor doet ontstaan.
Bij miljarden gezette prikken en wereldwijd zo n twintig miljoen kankerdiagnoses per jaar vallen er onvermijdelijk diagnoses in de weken na een prik. Driehonderddrieëndertig casusbeschrijvingen in vijf jaar is geen signaal, dat is de achtergrondruis van gelijktijdigheid.
Waar de critici wel gelijk hadden
Op een punt hadden critici gelijk. Gezondheidsdiensten stelden jarenlang dat het spike-eiwit uit het vaccin binnen enkele dagen is opgeruimd. Dat blijkt te kort door de bocht. In okselklieren is het eiwit tot zestig dagen na een prik aangetroffen, in bloedplasma tot achtentwintig dagen, en in hartspierweefsel bij een deel van de mensen die binnen dertig dagen na een prik overleden.
Van dat gegeven naar een tumor is echter nog niemand gekomen. Een eiwit dat twee maanden in een lymfeklier blijft zitten is geen kankermechanisme, en gepubliceerd is dat mechanisme niet.
Voor de jonge kankerpatiënten van nu levert die discussie hoe dan ook weinig op. De mutaties in hun dna zijn gedateerd op hun kinderjaren, ergens in de jaren negentig, jaren voordat het eerste mRNA-vaccin bestond.
Maartje Vos
Maartje is hoofdredacteur van Nieuws.co en schrijft over politiek, klimaat en openbaar bestuur.
