Kunstenares Yayoi Kusama (97) overleden
De Japanse kunstenares stierf op 14 augustus in een ziekenhuis in Tokio, maar dat werd deze week pas bekendgemaakt. Ze maakte van hallucinaties uit haar jeugd een oeuvre van stippen, spiegelkamers en pompoenen, en woonde bijna vijftig jaar vrijwillig in een psychiatrische kliniek.
De Japanse kunstenares Yayoi Kusama is overleden. Ze stierf op 14 augustus in een ziekenhuis in Tokio, op 97-jarige leeftijd. Haar stichting maakte het deze week bekend.
Kusama was een van de bekendste kunstenaars die Japan heeft voortgebracht, en een van de best verkopende ter wereld. Haar stippen zijn overal terechtgekomen: op doeken, op pompoenen, in spiegelkamers en op handtassen.
De stippen komen uit haar jeugd
Ze werd op 22 maart 1929 geboren in Matsumoto, in een gezin waar het niet veilig was. Als kind kreeg ze hallucinaties waarin patronen haar blikveld overwoekerden: velden stippen en netten die alles opslokten wat ze zag.
Dat wat haar bang maakte, werd haar onderwerp. De netten die ze in haar hoofd zag, schilderde ze eindeloos over doeken heen, in werken die ze Infinity Nets noemde. Zichzelf oplossen in een patroon werd het idee waar haar hele oeuvre op rust.
New York, netten en happenings
In 1958 vertrok ze naar New York, waar ze uitgroeide tot een van de gezichten van de avant-garde. Ze liep vooruit op de popart en het minimalisme, en werd tegelijk stelselmatig over het hoofd gezien naast de mannen om haar heen.
In 1965 bouwde ze in een galerie in New York de eerste spiegelkamer: een ruimte vol met stippen bedekte vormen, waarin bezoekers zichzelf oneindig weerkaatst zagen. Datzelfde jaar begon ze met happenings waarbij ze naakte deelnemers met stippen beschilderde, als protest tegen de oorlog in Vietnam.
Drie vormen waarin haar werk terugkomt
| Werk | Wat het is |
|---|---|
| Infinity Nets | Doeken vol herhaalde lussen, geschilderd zonder schets vooraf |
| Infinity Mirror Rooms | Spiegelruimtes waarin bezoekers zichzelf eindeloos weerkaatst zien |
| Pompoenen | Sculpturen met stippen, waarvan de gele op het kunsteiland Naoshima de bekendste is |
Terug in Japan, met een kliniek als thuis
In 1973 keerde ze uitgeput terug naar Japan en verdween ze uit beeld. Sinds 1977 woonde ze vrijwillig in een psychiatrische kliniek in Tokio. Overdag werkte ze in haar atelier aan de overkant van de straat, s avonds schreef ze romans en gedichten.
Zo ging het bijna vijftig jaar door. Volgens haar atelier heeft ze tot haar laatste dagen geschilderd.
Ze legde haar kwast nooit weg.
Dat liet haar atelier weten bij de bekendmaking van haar dood.
Gegevens uit internationale berichtgeving en veilinghuisdata.
Van museumzaal tot handtas
Vanaf de jaren negentig werd ze wereldwijd binnengehaald. Ze exposeerde in het MoMA in New York, in Centre Pompidou, in Tate Modern en in het museum voor moderne kunst in Tokio, en in 2017 opende in Tokio een museum dat alleen aan haar werk gewijd is.
Haar spiegelkamers trokken bezoekersaantallen die musea normaal alleen bij oude meesters halen. Tegelijk verkocht ze haar stippen door aan de mode: de samenwerkingen met Louis Vuitton maakten haar patroon net zo herkenbaar op een tas als in een museumzaal.
Op de veilingmarkt werd ze de best verkopende vrouwelijke kunstenaar ter wereld. In 2022 bracht een net-schilderij uit 1959 ruim tien en een half miljoen dollar op, en enkele jaren geleden was haar werk in zijn eentje goed voor bijna een derde van alles wat er wereldwijd aan kunst van vrouwen werd geveild.
Wat ze naliet
Kusama trouwde nooit en kreeg geen kinderen. Wat ze naliet is een vorm die iedereen herkent zonder de naam erbij te weten: een stip, herhaald tot het patroon belangrijker wordt dan het ding waar het op ligt.
Dat het werk zo vrolijk oogt, is de buitenkant. De binnenkant is een vrouw die haar leven lang tegen haar eigen hoofd vocht en er een universum van maakte waarin bezoekers zichzelf zagen verdwijnen.
Marlou de Bruijn
Marlou leidt de sportredactie van Nieuws.co en schrijft daarnaast over cultuur.
