Oranjes verdienden 576 miljoen aan koloniaal verleden
Het Huis Oranje-Nassau verdiende tussen 1600 en 2025 bijna 576 miljoen euro aan de Nederlandse koloniale geschiedenis. Vrijwel alles kwam uit Nederlands-Indië. De koning noemt de uitkomst van het onderzoek schrijnend en confronterend.
Het Huis Oranje-Nassau heeft omgerekend bijna 576 miljoen euro verdiend aan de koloniale geschiedenis van Nederland. Dat blijkt vrijdag uit het onderzoek naar de rol van het koningshuis in het koloniale verleden. Het onderzoek beslaat de jaren 1600 tot 2025.
Vrijwel al dat geld kwam uit het voormalige Nederlands-Indië: bijna 566 miljoen euro. De rest van de inkomsten kwam uit West-Afrika en de Amerika’s. Het onderzoek werd vrijdag gepresenteerd aan de Universiteit Leiden.
Bedragen uit de presentatie van het onderzoek op 2 oktober. Aantallen onderzoekers en boeken volgens het Koninklijk Huis.
Het geld kwam uit de negentiende eeuw
Het grootste deel van de inkomsten kwam niet van de VOC en de WIC in de zeventiende en achttiende eeuw. Het kwam van de Nederlandsche Handel-Maatschappij en de Billiton Maatschappij in de negentiende eeuw.
Koning Willem I richtte de Handel-Maatschappij op. De Billiton Maatschappij, een mijnbouwbedrijf dat tin en erts won in Nederlands-Indië en later in het onafhankelijke Indonesië, kwam van prins Hendrik. Beiden hadden binnen het koningshuis directe financiële bemoeienis met het kolonialisme.
Na 1890 veranderde dat volgens de onderzoekers. De familie ging van actief koloniaal ondernemen over op vooral passief beleggen.
Bijna niets verdiend aan slavenhandel
Aan de trans-Atlantische slavenhandel en de Caribische slavernij verdiende het huis vrijwel niets. Dat lag niet aan een gebrek aan wil, zegt hoofdonderzoeker Gert Oostindie. Het lukte simpelweg niet.
De onderzoekers schrijven dat morele overwegingen over slavernij of dwangarbeid bij Willem I, II, III en Wilhelmina niet of nauwelijks een rol speelden. Volgens Oostindie veranderde dat onder koningin Juliana langzaam in ongemak over het kolonialisme.
Prestige naast inkomen
Het kolonialisme leverde de Oranjes meer op dan geld. Volgens Oostindie bouwden de stadhouders dankzij de compagnieën exotische collecties op. Ze verfraaiden hun huizen en tuinen met koloniale elementen.
De koning zei in Leiden dat hij het gebrek aan handelen van zijn voorgangers erkent. Ook ontbrak volgens hem tegendraads leiderschap binnen het huis.
Hoe het onderzoek tot stand kwam
Koning Willem-Alexander gaf in 2022 zelf de aanzet voor het onderzoek. Een onafhankelijke commissie onder leiding van Oostindie hield toezicht, met Esther Captain, Kathleen Ferrier en Henk te Velde. Het Koninklijk Huis liet weten dat het geen inhoudelijke bemoeienis had.
Het onderzoek leverde vijf boeken op, onder meer een biografisch werk, een vergelijking met andere Europese vorsten en het boek voor het brede publiek, Oranje en de Koloniën, 1600-2025.
Over mogelijke excuses zei de koning vrijdag niets expliciets. Hij zei dat hij samen met de koningin blijft werken aan verbinding, heling en verzoening.
Ik kan het verleden niet veranderen. Maar ik kan wél naar beste kunnen een positieve bijdrage leveren aan het heden en aan de toekomst.
Maartje Vos
Maartje is hoofdredacteur van Nieuws.co en schrijft over politiek, klimaat en openbaar bestuur.
