Inwoners blokkeren komst van datacenter

Inwoners van Wrightstown, een dorp in de Amerikaanse staat Wisconsin, stemden in augustus met 87 procent tegen een referendum dat het dorpsbestuur toestemming zou geven om gemeentelijke steun te verlenen aan de bouw van grootschalige datacenters. Bewoners noemden vooraf zorgen over verkeer, geluid, stroomverbruik en het karakter van het dorp.

Aanleiding: een Trump-gesteund megaproject in Port Washington

De stemming in Wrightstown volgde op maanden van onrust rond Port Washington, ruim een uur verderop, waar OpenAI en Oracle samen bouwen aan een datacenter van 15 miljard dollar en 1,3 gigawatt onder de noemer "Stargate". Het project geldt als een prioriteit van de regering-Trump, die met meerdere presidentiële decreten aandringt op snelle bouw van dit soort centra; OpenAI-topman Sam Altman en Oracle-topman Larry Ellison worden allebei gerekend tot de bondgenoten van Trump.

Kiezers in Port Washington zelf stemden in april al met zo'n twee tegen een op een maatregel die stadsgoedkeuring verplicht voor toekomstige belastingsubsidies aan dit soort projecten. Die stemming raakt het bestaande Stargate-complex niet, maar legt wel de lat hoger voor volgende datacenters in de stad.

Bredere trend van afwijzingen

Wrightstown staat niet alleen. De gemeenteraad van Tulsa legde de bouw van nieuwe datacenters negen maanden stil, Orange County voerde een pauze van een jaar in om het omgevingsbeleid te herzien, en Olyphant Borough hield nieuwe ontwikkeling zes maanden tegen in afwachting van een eigen verordening. Sinds 1 januari zijn er in de Verenigde Staten al meer datacenters afgewezen of aan banden gelegd dan in heel 2025.

Duizenden datacenters, geconcentreerd in een paar staten

Terwijl het verzet groeit, blijft het aantal datacenters in de Verenigde Staten toenemen. Virginia is veruit de grootste hub, gevolgd door Texas en Californie.

Staten met de meeste datacenters (in gebruik en gepland)

Staten met de meeste datacenters (in gebruik en gepland)

#	Staat	Datacenters
1	Virginia	685
2	Texas	466
3	Californie	331
4	Illinois	262
5	Georgia	235
6	Ohio	223
7	Arizona	184
8	New York	154
9	Oregon	142
10	Washington	135

Wat inwoners dwarszit: energie, water en geluid

Achter de weerstand zit een combinatie van concrete klachten: hoog energie- en waterverbruik, geluidsoverlast en in sommige gevallen aantoonbare vervuiling. Een deel van die zorgen is inmiddels met harde cijfers te onderbouwen, een deel niet, zoals verderop blijkt.

Energieverbruik torent uit boven landen

Datacenters verbruikten in 2024 wereldwijd ongeveer 415 terawattuur stroom, zo'n 1,5 procent van het totale mondiale elektriciteitsverbruik. Voor 2026 wordt dat geschat op ruim 1.000 terawattuur, en het Internationaal Energieagentschap verwacht een verdere stijging naar 945 tot 1.200 terawattuur in 2030.

Als datacenters een land waren

Als datacenters een land waren

#	Land (of datacenters)	Verbruik (TWh)
1	China	10.575
2	Verenigde Staten	4.772
3	India	2.055
4	Rusland	1.194
5	Datacenters wereldwijd (2026)	1.050
6	Japan	1.027
7	Brazilie	764
8	Canada	660

Waterverbruik: vergelijk met gebotteld water, niet met mensen

Datacenters gebruikten in 2023 wereldwijd zo'n 560 miljard liter water, vooral voor koeling, en dat kan tegen 2030 oplopen tot 1.200 miljard liter. Die cijfers worden vaak overdreven voorgesteld als "meer dan al het water dat mensen gebruiken", maar dat klopt niet: mensen verbruiken wereldwijd biljoenen liters, vooral via landbouw. De eerlijke vergelijking komt van onderzoeker Shaolei Ren van de University of California, Riverside: AI-datacenters zitten qua waterverbruik inmiddels in dezelfde orde van grootte als het wereldwijde verbruik van gebotteld water, ongeveer 446 miljard liter per jaar.

Rechtszaken om geluid en verontreinigd water

In Wisconsin klagen buurtbewoners Microsoft aan wegens bouwlawaai en lichtvervuiling rond een datacenter van 7,3 miljard dollar. Vergelijkbare rechtszaken over geluidsoverlast lopen in de Amerikaanse plaatsen North Tonawanda, Dowagiac en Vineland.

Het duidelijkste voorbeeld van waterschade komt uit Morrow County in Oregon, blijkt uit onderzoek van Rolling Stone en het Food and Environment Reporting Network (FERN). Amazons datacenters onttrekken daar tientallen miljoenen liters per jaar aan een grondwaterlaag die al vervuild was door landbouwmeststoffen, en voeren het koelwater af naar het afvalwatersysteem van de haven. Doordat water tijdens het koelproces verdampt, wordt het nitraat in dat afvalwater juist geconcentreerder voordat het over omliggende akkers wordt gesproeid, wat het onderliggende probleem verergert.

Ongeveer 45.000 inwoners van de regio zijn afhankelijk van privéwaterputten uit dezelfde grondwaterlaag. Het gemiddelde nitraatgehalte steeg van 9,2 delen per miljoen in 1992 naar 15,3 in 2015; sommige putten meten tot 73 delen per miljoen, tien keer de Oregonse norm van 7. Van zeventig willekeurig geteste putten overschreden er 68 de veilige grens. Bewoners melden miskramen, nierproblemen en kanker bij niet-rokers; inwoner Kathy Mendoza mat in haar eigen put 55,7 delen per miljoen. Amazon zegt dat zijn datacenters "maar een heel klein deel van het totale watersysteem" vormen.

De county riep in 2022 de noodtoestand uit, de staat Oregon gaf daarvoor 881.000 van de gevraagde 4 miljoen dollar, en in 2024 beboette de Oregonse milieudienst de havenautoriteit voor 727.000 dollar. Een federale class-action zaak loopt nog, met Amazon als mogelijke medeverdachte.

Hitte-eiland rond de serverhallen

Een Cambridge-analyse uit 2026 vond dat de oppervlaktetemperatuur rond datacenters gemiddeld twee graden hoger ligt dan in de omgeving, in extreme gevallen tot 9,1 graden.

En de bijen? Nog niet aangetoond

Onderzoek laat wel zien dat elektromagnetische velden van hoogspanningslijnen en wifi-frequenties het gedrag van bijen beïnvloeden: een studie uit 2025 zag tot 71 procent minder bloembezoek onder wisselstroomvelden. Maar geen enkele gepubliceerde studie heeft dit specifiek bij een datacenter gemeten, laat staan het effect op de voortplanting van bijen. Een website van de Europese Commissie over klimaateducatie waarschuwt voor het te snel doortrekken van die link: "Treating 'plausible' as 'demonstrated' is the exact step that turns careful research into a frightening headline."

Die voorzichtigheid geldt voor het hele dossier: sommige zorgen over datacenters zijn met harde cijfers te onderbouwen, andere nog niet. Dat heeft de weerstand in plaatsen als Wrightstown dit jaar niet tegengehouden.