Kranten in beroep tegen Ozempic-boetes
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd ziet artikelen over Ozempic, Wegovy en Mounjaro als verboden reclame voor medicijnen. DPG Media kreeg 51.000 euro boete voor stukken in het AD en de Volkskrant en gaat in hoger beroep. De journalistenvakbond vreest zelfcensuur rond berichtgeving over geneesmiddelen.
Kranten die schrijven over afslankmedicijnen lopen tegen een boete aan. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd vindt dat artikelen over Ozempic, Wegovy en Mounjaro in verschillende dagbladen neerkomen op reclame voor geneesmiddelen, en dat mag niet bij middelen waarvoor een recept nodig is. DPG Media stapt daarom naar de bestuursrechter.
Het gaat om 51.000 euro voor artikelen in het AD en de Volkskrant, meldde Het Financieele Dagblad. Ook NRC en De Telegraaf zijn beboet, maar bij die twee is het bedrag nog niet definitief vastgesteld. Beide titels laten weten in beroep te gaan zodra de boete op de mat ligt.
De boetes vallen onder de Geneesmiddelenwet. Die verbiedt reclame gericht op het publiek voor medicijnen die alleen op recept verkrijgbaar zijn.
Waar de inspectie op let
De inspectie geeft zelf toe dat de grens tussen journalistiek en reclame moeilijk te trekken is. Bij de beoordeling weegt ze de combinatie van beeld en tekst, of de toon aanprijzend is, of de nadelen van een middel aan bod komen, en hoe vaak de merknaam valt.
Er speelt nog een tweede punt. Volgens de inspectie mogen media deze medicijnen niet als afslankmiddel neerzetten. Ozempic is in Nederland geregistreerd tegen diabetes, en wie het middel presenteert als iets om mee af te vallen, beschrijft een gebruik waarvoor het hier niet is toegelaten.
Het beboete stuk in de Volkskrant ging over onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift Nature naar de gezondheidseffecten van die medicijnen, inclusief de nadelen. Dat maakt de zaak voor de redacties extra ongemakkelijk: het gaat niet om advertenties, maar om wetenschapsjournalistiek.
DPG: persvrijheid onterecht ingeperkt
DPG Media laat weten principieel oneens te zijn met de inspectie en zich fel te verzetten tegen wat het bedrijf ziet als een onterechte inperking van de persvrijheid. Het hoger beroep gaat om de boetes van het AD en de Volkskrant.
De enige manier om zulke boetes te voorkomen, is stoppen met schrijven over afslankmedicijnen. Dat is gewoon censuur.
Dat zegt Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Klok, die het een aanval op de persvrijheid noemt. Volgens hem is het zonder voorgaande om geneesmiddelenrecht op journalistiek toe te passen.
Bij het AD ziet adjunct-hoofdredacteur Philippe Remarque het net zo. Zijn redactie deed volgens hem gewoon verslag van een maatschappelijk verschijnsel, en dat wordt achteraf als reclame voor afslankmiddelen bestempeld. Hij noemt het een ontoelaatbare inperking van de persvrijheid en van de vrijheid van meningsuiting.
Lucas Brouwers, adjunct-hoofdredacteur van NRC, vindt het bizar dat zijn krant moet betalen voor het uitleggen hoe wetenschappers naar nieuwe medicijnen kijken. Telegraaf-hoofdredacteur Kamran Ullah gaat in beroep zodra de boete definitief is.
Vakbond vreest zelfcensuur
De Nederlandse Vereniging van Journalisten steunt het hoger beroep en zegt dat de onvrede breed in de sector wordt gevoeld. Algemeen secretaris Thomas Bruning noemt het een alarmerende ontwikkeling.
Journalisten voelen zich geremd om te schrijven, waardoor er een soort zelfcensuur dreigt te ontstaan rond berichtgeving over geneesmiddelen.
Volgens Bruning ontstaat bovendien het beeld dat media niet te vertrouwen zijn, juist in een tijd waarin desinformatie een probleem is. Dat onafhankelijke en betrouwbare media worden aangepakt, noemt hij extra pijnlijk.
De eerste zaak ligt bij de Raad van State
Dit is niet de eerste keer. Eerder kreeg DPG 48.450 euro boete voor een zomernummer van Flair uit 2023 en een online artikel van De Stentor, waarin vrouwen vertelden hoeveel gewicht ze met Ozempic waren kwijtgeraakt. De rechtbank in Amsterdam gaf de inspectie daarin gelijk: die stukken hadden een aanprijzend karakter en gelden dus als verboden publieksreclame.
Tegen die uitspraak loopt hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. DPG zegt verbaasd te zijn dat de inspectie nu opnieuw boetes uitdeelt terwijl die zaak nog niet is beslist, en hoopt op een snelle uitspraak.
De inspectie hield eerder al een boete boven de markt bij PowNed, dat een documentaire over afslankmedicijnen wilde uitzenden. Het bedrag kon oplopen tot 625.000 euro. De uitzending kwam er niet.
Peiling
Mag een inspectie een krantenartikel als medicijnreclame beboeten?
- Nee, dit hoort bij de persvrijheid56%812
- Ja, anders is de wet zinloos15%214
- Alleen als nadelen echt ontbreken30%431
1.457 stemmenNiet representatief, alleen een peiling onder lezers.
Wat de Raad van State moet uitmaken
De kern van de zaak is de vraag wie bepaalt waar journalistiek ophoudt en reclame begint. De inspectie kijkt naar het effect van een publicatie op de lezer, de redacties naar hun taak om een maatschappelijk verschijnsel uit te leggen.
Zolang die vraag open is, blijft het risico bestaan dat een redactie een boete oploopt voor een stuk over een middel dat honderdduizenden Nederlanders gebruiken. Dat is precies de reden waarom de kranten deze zaken doorzetten in plaats van te betalen.
Maartje Vos
Maartje is hoofdredacteur van Nieuws.co en schrijft over politiek, klimaat en openbaar bestuur.
