EU investeert 10 miljard in 7 AI-gigafabrieken

De Europese Unie wil zeven grote AI-fabrieken laten bouwen. Brussel legt er tot 10 miljard euro aan Europees en nationaal geld in en rekent op minstens 20 miljard euro van private investeerders, meldt de Europese Commissie. Daarmee komt het totaal boven de 30 miljard euro uit.

Het plan is de nieuwste poging om de achterstand op de Verenigde Staten en China te verkleinen. Eerst zouden er vijf van die gigafabrieken komen. Dat werd zeven, omdat veel lidstaten belangstelling hadden.

Rekenkracht op eigen bodem

In een AI-gigafabriek komen geavanceerde AI-processoren, software, clouddiensten, snelle verbindingen en energiezuinige datacenters samen. Ze komen boven op de negentien AI-fabrieken die de EU al heeft.

Startups, scale-ups, mkb, industrie, universiteiten en overheden moeten er straks terecht kunnen om grote AI-modellen te trainen en bij te schaven. Wat er wordt gebouwd, moet zich houden aan de Europese regels voor privacy, veiligheid en ethiek.

Toegang tot rekenkracht op deze schaal is een strategische noodzaak voor Europa.

Dat zegt Henna Virkkunen, de eurocommissaris voor technologie. Volgens haar is de start van de inschrijving een mijlpaal in de ambitie om Europa tot AI-continent te maken.

Nederland ontbreekt in het rijtje

Achttien lidstaten sloten een akkoord met EuroHPC, het Europese samenwerkingsverband voor supercomputers, om samen rekentijd bij de fabrieken in te kopen. Daar zitten Duitsland, Frankrijk, Italie, Spanje, Polen en Ierland bij.

Nederland staat niet in dat rijtje. Deelnemende landen leggen zelf geld naast de Europese bijdrage. En dat geld is een harde voorwaarde: voorstellen uit landen die vooraf niets vastleggen, worden niet eens beoordeeld.

Van de investering moet 65 procent van private partijen komen. De resterende 35 procent is overheidsgeld, een mix van Europese en nationale bijdragen.

Eneco en Volt willen er een in Rotterdam

Energiebedrijf Eneco en datacenterbedrijf Volt willen zo'n gigafabriek bouwen in de haven van Rotterdam, bij het aanlandpunt van de stroomkabels van windparken op zee. Daar kan de stroom direct worden gebruikt, zonder het overvolle stroomnet verder te belasten, meldt Techzine.

In een brief aan minister Heleen Herbert waarschuwen de twee dat de buurlanden doorpakken en de Europese pot leegtrekken. Ze zeggen de volle steun te hebben van Peter Wennink, oud-topman van ASML, die het kabinet eerder adviseerde over het verdienvermogen van Nederland.

Het ministerie van Economische Zaken laat weten dat er nog geen publiek budget beschikbaar is. Die keuze is aan het nieuwe kabinet, dat nog bewindspersonen aan het benoemen is. Duitsland legde al een bod van 805 miljoen euro neer.

Het ministerie wijst erop dat in het rapport van Wennink staat dat zo'n gigafabriek volledig privaat gefinancierd kan worden. Een kleinere AI-fabriek komt er wel: in Groningen, met 70 miljoen euro Europese steun.

Kritiek: voor wie is al die rekenkracht?

In de aanloop naar de inschrijving kwam er ook kritiek op het plan. Onduidelijk is wie al die rekenkracht straks gaat gebruiken, schrijft Techzine op basis van Politico. Bij een informele ronde vorig jaar kwamen 76 belangstellenden met plannen voor 60 locaties in zestien landen.

Mistral, de bekendste AI-ontwikkelaar van Europa, wacht er niet op. Het bedrijf zette een datacenter van 1,2 miljard dollar in Zweden op en haalde geld op voor een locatie bij Parijs. Achttien Europarlementsleden waarschuwden daarnaast voor de afhankelijkheid van een enkele chipleverancier.

Dit gaat niet alleen om ruwe rekenkracht, het gaat om soevereine rekenkracht.

Dat zegt Commissie-woordvoerder Thomas Regnier. Volgens hem wil de Europese industrie omgevingen waarin data volledig onder Europees recht vallen, zonder dat andere landen erbij kunnen.

Naast de Amerikaanse en Chinese bedragen blijft het Europese plan bescheiden. OpenAI kondigde een rekenplan van 500 miljard dollar aan, Anthropic 50 miljard dollar aan Amerikaanse infrastructuur, en de grote clouddiensten trekken elk zo'n 180 miljard dollar uit voor dit jaar.

Twee categorieen, twee snelheden

De aanbesteding valt uiteen in twee delen. In het eerste deel kunnen vier projecten tot 100 miljoen euro krijgen in de eerste fase, en daarna nog tot 400 miljoen per project.

Het tweede deel is voor maximaal drie projecten, met tot 200 miljoen euro in de eerste fase en daarna nog tot 800 miljoen per project. Daar staan hogere eisen tegenover: die fabrieken moeten twee keer zoveel topchips neerzetten als de zwaarste AI-fabriek van Europa nu heeft, en in de tweede fase minstens vier keer zoveel.

Chips van AMD, Nvidia en Qualcomm

Consortia mogen hun apparatuur kopen in Europa of in bevriende landen. Een deel van die inkoop kan naar Europese startups en scale-ups gaan.

Als uitvloeisel van de handelsafspraken met de Verenigde Staten sloot de Commissie ook intentieverklaringen met drie Amerikaanse chipmakers: AMD, Nvidia en Qualcomm. Die moeten de consortia soepel aan hardware helpen.

Bouw begint volgend jaar

Bedrijven, overheden en investeerders kunnen zich tot 12 november inschrijven, samen in een consortium of via een aparte projectvennootschap. Een fabriek mag in een land staan, verspreid over meerdere locaties, of over de grens verdeeld worden.

De winnaars worden begin 2027 bekendgemaakt. Daarna volgen de contracten en begint de bouw. Binnen anderhalf jaar na ondertekening moeten de fabrieken draaien.