Nederland schrikt, maar snuift gewoon door
Het geweld in Overasselt hangt vermoedelijk samen met een verdwenen partij cocaïne. Nederland is geschokt, en staat tegelijk in de Europese top van cocaïnegebruik. Deskundigen noemen dat begrijpelijk, maar ook hypocriet.
De schietpartij in Overasselt heeft vermoedelijk met drugs te maken. Daarmee komt een ongemakkelijke vraag op tafel, zeggen deskundigen tegen NU.nl. Nederland schrikt van dit geweld, en neemt komend weekend weer een lijntje of een pil.
In het Gelderse dorp werd maandagnacht een beveiliger van 51 doodgeschoten. Twee agenten raakten zwaargewond. Er zijn nu 35 mensen aangehouden. In een dreigvideo die woensdag opdook, krijgt de bewoner van het pand twaalf uur om 1.283 kilo cocaïne terug te geven.
Begrijpelijk, maar ook hypocriet
Yarin Eski, universitair hoofddocent bestuurskunde aan de Vrije Universiteit en al jaren onderzoeker van georganiseerde criminaliteit, noemt de verbazing begrijpelijk en hypocriet tegelijk. Hij wijst op de Amsterdamse Zuidas, waar op een gemiddelde vrijdagmiddagborrel ook cocaïne wordt gesnoven.
Als afnemer hou je de drugsmarkt in stand.
Ethicus Simon van der Weele van de Universiteit voor Humanistiek denkt er net zo over. Volgens hem leggen mensen de schuld liever bij niemand, want dat drugs illegaal zijn is niet hun keuze. Toch is elke gebruiker onderdeel van een keten, zegt hij. Verandert die keten, dan verandert er ook iets aan het begin ervan. Dat effect is alleen niet direct te zien, en dus steken veel mensen hun kop in het zand.
Nederland staat in de Europese top
De cijfers passen bij dat beeld. Nederland hoort samen met Noorwegen bij de landen waar jongvolwassenen het meest cocaïne gebruiken, blijkt uit het Europees Drugsrapport. In het rioolwater van Amsterdam en Eindhoven zitten de hoogste waarden van het land, en die lopen al tien jaar op.
Gebruikscijfers van het Trimbos-instituut over 2025, misdrijfcijfers van de politie. Schietpartijen rond drugshandel zitten niet in dat laatste getal.
Zestig tot tachtig procent gaat over de grens
Een een-op-eenverband is er niet, benadrukt Arjan Nuijten, historicus aan de Universiteit van Amsterdam en gespecialiseerd in de Nederlandse drugsmarkt. Volgens hem gaat zestig tot tachtig procent van de drugs naar het buitenland. Stopt Nederland met snuiven, dan is er dus niet meteen minder geweld. Zou heel Europa stoppen, dan waarschijnlijk wel.
Wel kan ons land minder aantrekkelijk worden voor handelaren als de vraag hier afneemt. Dan verplaatsen ze hun werk mogelijk naar het buitenland.
De onderwereld is verhard
Tegelijk wordt de drugscriminaliteit in Nederland zwaarder en beter georganiseerd, ziet Nuijten. Er zijn meer liquidaties en de netwerken zijn groter. Dat zien ook de politiecijfers: in 2021 registreerde de politie 11.462 misdrijven rond drugshandel, vorig jaar waren dat er 15.398.
Hoe de overheid zelf naar de link tussen gebruik en geweld kijkt, blijft onduidelijk. Het ministerie van Justitie en Veiligheid wil er geen antwoord op geven zolang het onderzoek naar Overasselt loopt.
Waarom mensen naar drugs grijpen
Volgens Eski valt het geweld gebruikers niet volledig aan te rekenen. Wie wil weten waarom zoveel jongeren en jongvolwassenen drugs nemen, moet naar de samenleving kijken, zegt hij. Daarin wordt cocaïne gebruikt om langer door te kunnen werken, en een pil om eindelijk te kunnen ontspannen.
In Den Haag valt hem al jaren dezelfde reflex op. Bij elke uitbarsting van drugsgeweld schiet de politiek in de stress en volgt de vraag hoe dit kan gebeuren. Een verrassing kan het niet meer zijn, vindt Eski, want dit soort geweld hoort bij de handel en gebeurt juist ook hier.
Maartje Vos
Maartje is hoofdredacteur van Nieuws.co en schrijft over politiek, klimaat en openbaar bestuur.
