Nieuwe VN-kaart maakt Afrika groter

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft vrijdag ingestemd met een resolutie die landen, onderwijsinstellingen, internationale organisaties en techbedrijven oproept om over te stappen op een wereldkaart die Afrika op ware grootte toont, meldt de NOS. De resolutie kreeg 164 stemmen voor, 1 tegen en 6 onthoudingen.

Alleen de Verenigde Staten stemden tegen. Oekraïne, Georgië, Estland, Moldavië, Litouwen en Servië onthielden zich; bij Oekraïne zou dat te maken hebben met de manier waarop dit soort kaarten door Rusland bezet gebied weergeven.

Het probleem met de Mercatorkaart

De kaart die in klaslokalen, atlassen en op Google Maps de standaard is, gaat terug op de Vlaamse cartograaf Gerardus Mercator, die haar in 1569 ontwierp om schepen een rechte koers te laten varen. Die projectie vergroot echter alles wat ver van de evenaar ligt: Groenland, Rusland, Canada en Europa ogen veel groter dan ze zijn, terwijl Afrika, Zuid-Amerika en Zuid-Azië juist krimpen.

Het duidelijkste voorbeeld: op de Mercatorkaart lijken Afrika en Groenland ongeveer even groot. In werkelijkheid is Afrika met zo'n 30,4 miljoen vierkante kilometer ruim veertien keer zo groot als Groenland, dat op 2,2 miljoen vierkante kilometer uitkomt.

Kaarten vormen ons begrip van de wereld. Ze sturen onderwijs, voeden de verbeelding en beïnvloeden hoe we de wereld collectief zien.

Dat zegt de Togolese minister van Buitenlandse Zaken Robert Dussey, die de resolutie namens zijn land indiende. Volgens hem is de discussie niet politiek bedoeld: "Deze campagne is niet politiek. Het is een wetenschappelijke campagne, want de twee formaten van Afrika zijn als geografisch gegeven helder."

Van actiegroep tot VN-resolutie

De actiegroepen Africa No Filter en Speak Up Africa begonnen de campagne #CorrectTheMap in april 2025. De Afrikaanse Unie, met alle 55 lidstaten, sloot zich in augustus dat jaar aan. Togo bracht de resolutie namens de Unie naar de Algemene Vergadering; Frankrijk trad op als medeindiener.

De Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot liet weten dat Frankrijk de Mercatorkaart al had ingeruild voor een kaart die de werkelijke oppervlaktes beter benadert.

Equal Earth als alternatief

Als vervanger wordt vaak de Equal Earth-projectie genoemd, in 2018 ontwikkeld door de cartografen Bojan Savric, Bernhard Jenny en Tom Patterson. Die projectie houdt de relatieve oppervlakte van elk continent gelijk aan de werkelijkheid, al blijven de vormen wat vervormd naarmate ze verder van de evenaar liggen.

Mark Monmonier, hoogleraar geografie aan Syracuse University, noemt Mercator een verouderd hulpmiddel: "Het was in de zestiende eeuw een nuttig navigatiemiddel, omdat het rechte lijnen geeft die een vaste koers aanhouden. Maar buiten die smalle toepassing voor navigatie is er geen enkele reden om het nog te gebruiken."

Geen verplichting, geen verbod

De resolutie is niet bindend. Ze moedigt het gebruik van Equal Earth of een andere kaart met gelijke oppervlaktes aan "overal waar de ware schaal van continenten ertoe doet", maar verplicht niemand. Mercator blijft ook nadrukkelijk toegestaan voor scheepvaart en luchtvaart, waarvoor de projectie is gemaakt en geschikt blijft.

Togo plant voor het eerste kwartaal van 2027 een vervolgbijeenkomst in Lomé, samen met UNESCO, de Afrikaanse Unie en techbedrijven als Google. Daar moet blijken hoeveel van de goedkeurende stemmen ook echt tot een andere kaart op school, in de atlas of in de navigatie-app leidt.

De Amerikaanse VN-ambassadeur Mike Waltz noemde het voorstel bij de stemming een symptoom van een groter probleem: "Dit initiatief wordt gepresenteerd als een onschuldige poging om cartografische verhoudingen bij te werken. De Verenigde Staten zien duidelijk dat het niet los te zien is van een veel groter en radicaler ideologisch project."