Meta voor de rechter om tienerverslaving
Vier Amerikaanse staten verwijten Meta dat het Facebook en Instagram bewust verslavend maakte voor jongeren. De eis loopt op tot 1,4 biljoen dollar, bijna de hele beurswaarde van het bedrijf. Mark Zuckerberg moet zelf komen getuigen.
In de federale rechtbank van Oakland begonnen dinsdag de openingspleidooien in een zaak die Facebook en Instagram kan veranderen. Vier Amerikaanse staten verwijten Meta dat het zijn apps zo heeft gebouwd dat jongeren er niet meer vanaf komen, en dat het ouders en politici jarenlang heeft voorgehouden dat de apps veilig zijn.
Californië, Colorado, Kentucky en New Jersey voeren de zaak samen. De rechtszaak dient voor de federale rechtbank voor het noordelijke district van Californië, onder rechter Yvonne Gonzalez Rogers. Zij werd in 2011 benoemd door president Obama en deed eerder grote techzaken, waaronder het proces tussen Epic Games en Apple.
Het bedrag van 1,4 biljoen dollar is geen schadepost maar een optelsom van boetes per overtreding, over vier staten en drie soorten wetten.
Wat de staten Meta verwijten
De kern van de aanklacht gaat over ontwerp. Likes, oneindig scrollen en de aanbevelingsalgoritmes zijn volgens de staten niet neutraal, maar gebouwd om jonge gebruikers zo lang mogelijk vast te houden. Dat kostte hen slaap en schoolresultaten, en de filters die het uiterlijk bijwerken droegen bij aan eetstoornissen.
Daar komt een tweede verwijt bij. Meta zou de Amerikaanse wet op de privacy van kinderen hebben overtreden door kinderen onder de dertien op de platforms toe te laten en hun gegevens te verzamelen zonder dat ouders daar toestemming voor gaven.
Meta heeft krachtige en ongekende technologie ingezet om jongeren te verleiden, te binden en uiteindelijk te vangen.
Die formulering komt uit de processtukken van de staten. Volgens procureur-generaal Jennifer Davenport van New Jersey zette het bedrijf winst boven de gezondheid van een hele generatie jongeren.
De eisen gaan verder dan geld
De staten willen niet alleen een boete, maar ook een verbouwing van de apps. Op hun lijst staan het einde van automatisch doorspelende video, het verdwijnen van tijdelijke berichten zoals Instagram Stories, en het weghalen van een deel van de filters die het gezicht bijwerken.
Verder moeten likes onzichtbaar worden voor kinderen en tieners, moet ouderlijke toestemming verplicht worden voor accounts van minderjarigen, en mogen jonge gebruikers geen meerdere accounts meer aanmaken. Ook het oneindig scrollen en de algoritmes die op zo veel mogelijk gebruik zijn afgestemd moeten op de schop.
Wie er precies komt getuigen, staat inmiddels grotendeels vast. Meta-topman Mark Zuckerberg wordt de komende weken in de rechtszaal verwacht, net als Instagram-baas Adam Mosseri, andere bestuurders en oud-medewerkers van het bedrijf.
Meta noemt de eis zonder precedent
Meta bestrijdt de aanklacht op alle punten. Het bedrijf zegt trots te zijn op wat het voor tieners heeft gebouwd en op het werk dat het de afgelopen jaren in beschermingsmaatregelen heeft gestopt. Het kijkt ernaar uit die feiten in de rechtszaal aan de rechter en de jury te laten zien.
Over het gevraagde bedrag is het bedrijf korter: een sanctie van die omvang heeft geen enkele voorganger in de geschiedenis van de consumentenbescherming. Volgens Meta kunnen de staten ook niet aantonen dat inwoners daadwerkelijk zijn misleid of schade hebben opgelopen.
Een uitspraak van die omvang zou Meta failliet maken en de aandeelhouders wegvagen.
Dat is de inschatting van juristen die de zaak volgen. In dat scenario zouden de staten feitelijk eigenaar worden van het bedrijf. Meta boekte vorige maand 2,4 miljard dollar aan juridische kosten en zag zijn winst dalen, wat bij dit soort bedrijven zelden gebeurt.
New Mexico noemde Meta een openbare overlast
Het is niet de eerste zaak die dit jaar slecht uitpakt voor Meta. In New Mexico kreeg het bedrijf in maart een boete van 375 miljoen dollar, en begin augustus legde rechter Bryan Biedscheid daar nog 567 miljoen dollar bovenop voor de behandeling van getroffen jongeren. Samen komt dat op 942 miljoen dollar.
Die rechter noemde de platforms een openbare overlast, een begrip dat tot nu toe was voorbehouden aan zaken als luchtvervuiling en giftig afval. Volgens het openbaar ministerie van New Mexico is het de eerste keer dat een socialemediabedrijf zo wordt aangemerkt.
Aan die uitspraak hingen ook verplichtingen, alleen voor gebruikers in New Mexico. Bij accounts van minderjarigen moet het aantal likes standaard verborgen zijn, tenzij een ouder daar anders over beslist. Meldingen mogen niet meer in de nacht en niet tijdens schooltijden, en het gebruik is begrensd op negentig uur per maand voor Facebook en Instagram samen, ongeveer drie uur per dag.
Brussel kwam tot dezelfde conclusie
Ook in Europa loopt het niet goed voor Meta. De Europese Commissie stelde vorige maand vast dat het verslavende ontwerp van Instagram en Facebook in strijd is met de Europese regels voor online diensten. Het onderzoek keek naar oneindig scrollen, automatisch doorspelende video, pushmeldingen en de persoonlijke aanbevelingen. Eerder dit jaar trok de Commissie dezelfde conclusie over TikTok.
Boetes of aanpassingen leverde dat in Europa nog niet op. Meta mag eerst uitleggen waarom het vindt dat Brussel het mis heeft. Dezelfde route liep eerder dit jaar bij Google, dat een boete tot 900 miljoen euro riskeert wegens de digitale marktregels.
Peiling
Moet Meta verplicht worden zijn apps voor jongeren te verbouwen?
- Ja, het ontwerp is het probleem56%742
- Nee, dat is aan ouders29%386
- Alleen een boete is genoeg15%197
1.325 stemmenNiet representatief, alleen een peiling onder lezers.
Wat er op het spel staat
De zitting duurt zes tot acht weken, met een uitspraak die begin oktober wordt verwacht. Deze vier staten zijn een klein deel van de ruim dertig die in 2023 samen naar de rechter stapten, dus wat de jury in Oakland beslist, werkt door in de zaken die nog wachten.
Het gaat daarbij niet alleen om het bedrag. Als de jury de staten volgt op de gevraagde aanpassingen, verandert dat hoe Instagram en Facebook er voor jonge gebruikers uitzien, en niet alleen in de vier staten die de zaak aanspanden.
Maartje Vos
Maartje is hoofdredacteur van Nieuws.co en schrijft over politiek, klimaat en openbaar bestuur.
