Meta voor de rechter om tienerverslaving
Hook, hold, harvest, hide: zo vatte de advocaat van Californië dinsdag het verdienmodel van Meta samen voor de jury in Oakland. Meta noemt dat een selectief gebruik van losse documenten. Eerste getuige is klokkenluider Arturo Béjar, die acht jaar aan de veiligheid van de apps werkte.
In de federale rechtbank van Oakland begon dinsdag het proces dat Facebook en Instagram kan veranderen. Vier staten verwijten Meta dat het zijn apps zo heeft gebouwd dat kinderen er niet meer vanaf komen, en dat het ouders en politici jarenlang heeft voorgehouden dat de apps veilig zijn.
Megan O'Neill, advocaat namens Californië, vatte het verdienmodel voor de acht juryleden samen in vier Engelse woorden: hook, hold, harvest, hide. Binnenhalen, vasthouden, gegevens oogsten en daarna de waarheid verzwijgen. Volgens haar gold dat vooral voor kinderen.
Meta zei dat het veiligheid boven winst stelde, maar verzweeg dat als het op beslissen aankwam, de winst keer op keer won.
Dat zijn de woorden van O'Neill in haar openingspleidooi. Ze hield de jury voor dat Meta veel wist over het brein van kinderen: dat ze steeds op zoek zijn naar belonende prikkels, gevoelig zijn voor sociale bevestiging en hun impulsen nog niet kunnen beheersen zoals volwassenen. Dat onderzoek gebruikte het bedrijf volgens haar om Instagram daarop aan te passen.
Die vier staten treden op namens een groep van 29, die in 2023 na een gezamenlijk onderzoek naar de rechter stapte. Wat hier wordt uitgeprocedeerd, geldt dus als eerste van een reeks.
Eén ding maakt deze zitting bijzonder. De acht juryleden in Oakland hebben een adviserende rol: rechter Yvonne Gonzalez Rogers neemt zelf het besluit over aansprakelijkheid, boetes en aanpassingen. Zij werd in 2011 benoemd door president Obama en deed eerder grote techzaken, waaronder het proces tussen Epic Games en Apple.
De bedragen zijn geen schadeposten maar optelsommen van boetes per overtreding, over vier staten en drie soorten wetten: kinderprivacy, misleidende reclame en oneerlijke concurrentie.
Wat de staten Meta verwijten
De kern van de aanklacht gaat over ontwerp. Likes, oneindig scrollen en de aanbevelingsalgoritmes zijn volgens de staten niet neutraal, maar gebouwd om jonge gebruikers zo lang mogelijk vast te houden. Dat kostte hen slaap en schoolresultaten, en de filters die het uiterlijk bijwerken droegen bij aan eetstoornissen.
Daar komt een tweede verwijt bij. Meta zou de Amerikaanse wet op de privacy van kinderen hebben overtreden door kinderen onder de dertien op de platforms toe te laten en hun gegevens te verzamelen zonder dat ouders daar toestemming voor gaven.
Meta heeft krachtige en ongekende technologie ingezet om jongeren te verleiden, te binden en uiteindelijk te vangen.
Die formulering komt uit de processtukken van de staten. Volgens procureur-generaal Jennifer Davenport van New Jersey zette het bedrijf winst boven de gezondheid van een hele generatie jongeren.
Twee documenten uit het eigen archief
De staten bouwen hun zaak op stukken van Meta zelf. Ze wezen de jury op een interne mail uit 2016 waarin staat dat het vergroten van de tijd die tieners op Instagram doorbrengen een doel van het hele bedrijf was.
Het tweede stuk is een onderzoek met de titel Long Term Retention: The Young Ones Are The Best Ones, over kinderen van tien tot twaalf jaar. De conclusie: wie jong begint, blijft langer hangen en levert langer geld op. Voor Meta zijn kinderen het product, hield O'Neill de jury voor.
De eisen gaan verder dan geld
De staten willen niet alleen een boete, maar ook een verbouwing van de apps. Op hun lijst staan het einde van automatisch doorspelende video, het verdwijnen van tijdelijke berichten zoals Instagram Stories, en het weghalen van een deel van de filters die het gezicht bijwerken.
Verder moeten likes onzichtbaar worden voor kinderen en tieners, moet ouderlijke toestemming verplicht worden voor accounts van minderjarigen, en mogen jonge gebruikers geen meerdere accounts meer aanmaken. Ook het oneindig scrollen moet eruit en er moeten leeftijdsgrenzen komen.
De zwaarste eis staat wat verder in het rijtje: de staten willen dat Meta de algoritmes weggooit die op gegevens van kinderen zijn gebouwd. Dat raakt niet één knop in de app, maar de motor onder de aanbevelingen.
Of Meta-topman Mark Zuckerberg zelf komt getuigen, is nog niet zeker. De procureurs-generaal lieten dinsdag weten dat ze daarover nog geen besluit hebben genomen. Zijn naam staat wel op de lijst, net als die van Instagram-baas Adam Mosseri, andere bestuurders en oud-medewerkers.
Meta: losse citaten uit hun context
Advocaat Paul Schmidt voerde namens Meta het woord en verweet de staten dat ze losse cijfers, uitspraken en onderzoeken uit hun context trekken. Volgens hem zag het bedrijf de risico's voor jongeren wel degelijk en deed het er ook iets aan, met strengere privacy-instellingen en een timer van een uur op Instagram.
Laat ik duidelijk zijn: Meta heeft het door de jaren heen gehad over mensen die worstelen met sociale media.
Dat zei Schmidt in zijn openingspleidooi. Dat sommige tieners hun tijd op de apps moeilijk in de hand houden en dat mensen er nare dingen op zetten, bestrijdt hij niet. Het bedrijf neemt dat serieus en probeert er iets aan te doen, hield hij de jury voor.
Meta bestrijdt de aanklacht verder op alle punten. Het zegt trots te zijn op wat het voor tieners heeft gebouwd en op de beschermingsmaatregelen van de afgelopen jaren.
Over het bedrag is het bedrijf korter: een sanctie van die omvang heeft geen enkele voorganger in de geschiedenis van de consumentenbescherming. Volgens Meta kunnen de staten ook niet aantonen dat inwoners daadwerkelijk zijn misleid, en rekent het bedrijf zaken als een tweede Instagram-account onterecht als schade.
Waar dat bedrag van 1,4 biljoen vandaan komt
Het getal dat in alle koppen belandde, komt niet van de staten maar van de advocaten van Meta zelf. Zij rekenden voor wat er theoretisch uit zou rollen als elke vastgestelde overtreding de volledige wettelijke boete van 20.000 dollar oplevert: ongeveer 1,4 biljoen dollar, bijna de hele beurswaarde van het bedrijf.
De staten noemen een ander bedrag. Advocaat Megan O'Neill hield het vorige week voor de rechtbank op ongeveer 193 miljard dollar, en verwijt Meta dat het met dat biljoenenbedrag vooral schrik wil zaaien. Ook 193 miljard is een fors bedrag: het komt in de buurt van een hele jaaromzet, want Meta haalde in 2025 bijna 201 miljard dollar.
Een uitspraak van die omvang zou Meta failliet maken en de aandeelhouders wegvagen.
Dat is de inschatting van juristen die de zaak volgen. In dat scenario zouden de staten feitelijk eigenaar worden van het bedrijf. Meta boekte vorige maand 2,4 miljard dollar aan juridische kosten en zag zijn winst dalen, wat bij dit soort bedrijven zelden gebeurt.
Eerste getuige is een oud-medewerker
Direct na de pleidooien nam de eerste getuige plaats: Arturo Béjar, die in twee periodes acht jaar bij Meta aan de veiligheid van de producten werkte en later klokkenluider werd. Hij zegt al jaren dat het bedrijf wist dat zijn eigen beschermingsmiddelen voor kinderen niet werkten.
Béjar verklaarde dat Meta zijn veiligheidscijfers verkeerd voorstelde en dat het woord verslaving intern werd vermeden. In plaats daarvan sprak het bedrijf over problematisch gebruik, een term die volgens hem de omvang van het probleem verhult.
Meta probeerde zijn verklaring nog te blokkeren, met het argument dat Béjar berichten met oud-collega's had verwijderd. Rechter Gonzalez Rogers wees dat verzoek af.
Tweede dag getuigenis: de cultuur van het bedrijf
Woensdag stond Béjar een tweede dag in de getuigenbank. Hij zei tientallen keren met Zuckerberg te hebben gesproken en beschreef een bedrijfscultuur waarin medewerkers gefixeerd waren op gebruikersaantallen en veiligheid steeds naar achteren schoof.
Het was de bedrijfscultuur die Mark had gecreëerd waardoor het praktisch onmogelijk was om functies te leveren die welzijn en veiligheid aanpakten.
Hij ging verder dan dat. Volgens Béjar sprak Zuckerberg niet de waarheid over de veiligheid van de apps, en was veiligheid binnen het bedrijf geen wezenlijke prioriteit: op bijna elk beslismoment koos Meta voor keuzes die het gebruik en de omzet opdreven.
Bij het kruisverhoor probeerde Meta-advocaat Brian Stekloff aan te tonen hoe ingewikkeld die problemen zijn. Hij vroeg Béjar naar de kwaliteit van zijn collega's en of hij zelf ooit een veiligheidsrisico had opgelost. Béjar antwoordde dat hij met bekwame mensen werkte die hij respecteerde, en dat geen van die risico's is opgelost.
Meta probeerde de zaak eerst te laten stoppen
Dat het proces er komt, staat pas sinds deze zomer vast. Op 30 juni wees de rechter het verzoek van Meta af om de zaak zonder zitting te beëindigen. In dezelfde beslissing gaf zij Californië gelijk op één punt: Meta haalde geen geldige toestemming van ouders binnen, zoals de Amerikaanse wet op de privacy van kinderen voorschrijft. Procureur-generaal Rob Bonta noemde dat een cruciale winst die de weg vrijmaakt om het bedrijf aansprakelijk te houden.
Meta ontwierp Facebook en Instagram om kinderen er langer en langer op te houden, tot het punt van lichamelijke en psychische schade.
Dat is de kern van het betoog van Bonta, die naast de kinderprivacywet ook de Californische regels tegen misleidende reclame en oneerlijke concurrentie inzet.
New Mexico noemde Meta een openbare overlast
Het is niet de eerste zaak die dit jaar slecht uitpakt voor Meta. In New Mexico kreeg het bedrijf in maart een boete van 375 miljoen dollar, en begin augustus legde rechter Bryan Biedscheid daar nog 567 miljoen dollar bovenop voor de behandeling van getroffen jongeren. Samen komt dat op 942 miljoen dollar.
Die rechter noemde de platforms een openbare overlast, een begrip dat tot nu toe was voorbehouden aan zaken als luchtvervuiling en giftig afval. Volgens het openbaar ministerie van New Mexico is het de eerste keer dat een socialemediabedrijf zo wordt aangemerkt.
Aan die uitspraak hingen ook verplichtingen, alleen voor gebruikers in New Mexico. Bij accounts van minderjarigen moet het aantal likes standaard verborgen zijn, tenzij een ouder daar anders over beslist. Meldingen mogen niet meer in de nacht en niet tijdens schooltijden, en het gebruik is begrensd op negentig uur per maand voor Facebook en Instagram samen, ongeveer drie uur per dag.
Brussel kwam tot dezelfde conclusie
Ook in Europa loopt het niet goed voor Meta. De Europese Commissie stelde vorige maand vast dat het verslavende ontwerp van Instagram en Facebook in strijd is met de Europese regels voor online diensten. Het onderzoek keek naar oneindig scrollen, automatisch doorspelende video, pushmeldingen en de persoonlijke aanbevelingen. Eerder dit jaar trok de Commissie dezelfde conclusie over TikTok.
Boetes of aanpassingen leverde dat in Europa nog niet op. Meta mag eerst uitleggen waarom het vindt dat Brussel het mis heeft. Dezelfde route liep eerder dit jaar bij Google, dat een boete tot 900 miljoen euro riskeert wegens de digitale marktregels.
Peiling
Moet Meta verplicht worden zijn apps voor jongeren te verbouwen?
- Ja, het ontwerp is het probleem56%742
- Nee, dat is aan ouders29%386
- Alleen een boete is genoeg15%197
1.325 stemmenNiet representatief, alleen een peiling onder lezers.
Wat er op het spel staat
De zitting duurt zes tot acht weken, met een uitspraak die in oktober wordt verwacht. Die komt van de rechter, niet van de jury, want die acht mensen geven alleen advies. Wat hier wordt beslist, werkt door in de zaken van de 25 andere staten en in de rechtszaken van schooldistricten, waarvan de eerste in februari 2027 op de rol staat.
Het gaat daarbij niet alleen om het bedrag. Als de rechter de staten volgt op de gevraagde aanpassingen, verandert dat hoe Instagram en Facebook er voor jonge gebruikers uitzien, en niet alleen in de vier staten die het proces voeren.
Sebastiaan Deckx
Sebastiaan schrijft voor Nieuws.co over sport en technologie, en over de plek waar die twee elkaar raken.
